Ekonomik adalet talebini “gerçek sorunları konuşalım” diyerek LGBTİ+ haklarından ayırmak, tutuklanan seks işçileri için ses çıkarmamak, iktidarın kurduğu önem sırasını yeniden üretir. Yurttaşların güvenliği barınma, gelir, bakım ihtiyaçlarını karşılama ve şiddetten uzak yaşama imkânı ile ölçülür. Mesele, herkesin güvenliğinin hangi koşullarda sağlanacağıdır. Bugün iktidarın yaratmaya çalıştığı güvenlik krizi ve ahlaki panik, hangi ailenin korunacağı hangi topluluğun dağıtılacağı sorusunun yanıtı da bizim bu saldırıları nasıl ele alacağımıza içkin.

Bir müzik klibi, “iki erkek şahsın dans ettikleri, dans sırasında kol ve kalça bölgelerini belirgin şekilde kullanarak tekrarlayan hareketlerde bulundukları” gerekçesiyle, toplumun ahlakını ilgilendiren bir ceza dosyasına dönüştü. Aynı haftalarda, yüz binlerce insanın birikimini ilgilendiren fon krizi patlak verdi. Paranın kimlere aktarıldığını, denetimin nasıl etkisizleştirildiğini ve siyasi sorumluluğun nerelere uzandığını hala tam olarak kestiremiyoruz. Devlet bu tekrarlayan hareketlerden hangisinin tehlikeli olduğuna karar verirken, yurttaşın kimden korunması gerektiğine de karar veriyor.
Bu yazı, iki dosyayı yan yana okumayı öneriyor; paranın dosyası ile bedenin dosyası. Birikimin denetimini yurttaş için güvenceye almayan bir yönetim, aileyi ve milleti koruyan ahlaki otorite olarak karşımıza çıkıyor. Bunu yaparken de ahlakı iki ayrı yerde, iki ahlaki biçimde çalıştırıyor, zenginin kazancında vicdan ve iade, kadınların ve lubunyaların bedenlerinde ceza.
Bir Finans Bilmecesi Olarak Fon Krizi
Fon krizi, son aylarda birçok kişi için zor bir bilmecenin arkasına sakladıklarıyla ilerliyor, ancak bilmeceyi çözmek imkansız değil. Kriz patlak vermeden önce bazı fonlar, piyasada az miktarlarda alınıp satılan hisselerde yoğunlaşmıştı. Hisse fiyatları yükseldikçe fonlar yüksek getiri sağlamaya başladı. Çıkış talepleri arttığında ise kağıt üzerindeki değerleri karşılayacak nakit bulunamadı. Soruşturmanın merkezindeki iddia ise yükselişin yapay işlemlerle üretilmesi ve yatırımcı kişilerin bilgi alarak önden çıkması ile ortaya çıkmış oldu. Bankalar ve izinli yatırım kuruluşları aracılığıyla tekrarlanan işlemlerin denetime tabii olduğunu varsayan binlerce insan birikimlerinin güvende olduğunu düşünüyordu.
Yatırımcıların büyük çoğunluğu zengin olmak için paralarını yatırmadı fonlara, enflasyon karşısında eriyen birikimlerini korumaya çalıştı. Böylece, ücretin, emekliliğin ve sosyal güvencenin karşılayamadığı ihtiyacı yatırım kazancıyla karşılamaya çalışan bir “mecbur yatırımcı” ortaya çıktı. Ekonomide bu duruma telafi edici finansallaşma deniliyor. Kriz ortamında hayatta kalmaya çalışan kitleler, üretken yatırımlardan uzaklaşıp finansal piyasalardaki riskli oyunlara katılarak kendi geleceklerini bir nevi bahis konusu haline getiriyor.¹ Enflasyonist ortamda gelirin satın alma gücü hızla eridiği için bireyler, artıramadıkları gelirlerini telafi etmek adına finansal piyasaları bir yatırım alanından ziyade bir şans oyunu masasına dönüştürdü.
Fon krizi, bağımsız birkaç şirketin veya yöneticinin kural dışı hareket etmesi yüzünden patlak vermedi. Ensar Yılmaz’ın AKP Devletinin Ekonomi Politiği başlıklı yazısında fon krizinin bugün geldiği noktayı siyaset, bürokrasi ve finansal ilişkiler ağının gizlenemez hale gelmesi olarak tarifliyor: “Bu yüzden kriz bir tür “finansal Susurluk”, yani bir yakalanma anı olarak okunabilir. ‘Yakalanma’ burada iki anlamda kullanılıyor: kamu otoritesinin özel çıkarlar tarafından ele geçirilmesi, yani düzenleyici yakalanma ve birikim süreci boyunca işleyen ilişkilerin suçüstü görünür hale gelmesi”
Fon krizinde siyasi bağlantılar ve denetimin nasıl etkisizleştirildiği tartışılırken, “Aile Yılı” söylemiyle yürütülen müstehcenlik kampanyaları kadınların ve LGBTİ+’ların hayatlarını toplumsal tehdit olarak işaretliyor. Böylece insanların geçimini ve birikimini korumakla yükümlü iktidar, aileyi cinsel özgürlüklerden koruma iddiasıyla kendisine yeniden ahlaki otorite kuruyor.
Kaç Para Bir Kutsal Aile?
Yukarıdaki tablo iki dosya arasında nedensellik kurmak için hazırlanmadı, ancak bize iki şeyi göstermektedir. Birincisi, ahlak soruşturmaları kriz kamuoyuna yansımadan önce başlamıştı. Yani “kriz çıktı, şimdi de dikkat dağıtmak için LGBTİ+’lara saldırıyorlar” sıralaması tutmamaktadır. İkincisi, iki dosya da aynı haftalarda ve aynı bakanlığın ağzından yürütülmektedir. Gürlek hem “Ailem Güvende” operasyonlarının aile ve çocukların korunması amacıyla yapıldığını hem 214 kişilik kazanç listesini hem de nafaka düzenlemesinin Ekim paketinde yer alacağını açıkladı.
Bir taraftan da eski Aile Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya ve eşi İlyas Kaya’nın yaptığı hisse işlemleri yalnızca büyük rakamlar yüzünden dikkat çekmedi. Haberlerde yaklaşık 163 milyon liralık yatırımın 2.17 milyar liralık satış gelirine dönüştüğünü, ardından kazancın bir bölümünün iade edildiği aktarıldı. Kaya ailesi ise özel bilgi aldığını reddediyor. Kutsal aile adına yurttaşlara nasıl yaşayacaklarını vaaz eden iktidarın yöneticileri, böylesine ayrıcalıklı kazanç ilişkilerinin neresinde konumlanıyor? Ülkede kadınların, seks işçilerinin ve LGBTİ+’ların bedeni herkesin meselesi iken, iktidara yakın isimlerin para ilişkilerinin hassasiyeti mahremiyetin de sınıfsal bir dağılımı olduğunu anlamamızı sağladı. Bu mahremiyeti korumak adına ilk kurban edilenlerden biri de Kaya Ailesi oldu.
AKP iktidarında “aile” iki ayrı rolde, ahlaki ideal, milletin sağlıklı çekirdeği ve finansal bir ağ olarak karşımıza çıkıyor. Fon krizi haberlerinde de eş, baba-oğul, kardeş ve damat bağları tekrar tekrar görünmekte. Mustafa Yazıcı’nın babası AKP Genel Başkan Yardımcısı, Hedef Holding patronunun kardeşi iktidara yakın bir gazetenin eski genel müdürü, Cübbeli Ahmet’in damadı, hepsi soruşturmayla bağlantılı… Bunların hepsi iddia ve haber düzeyinde, hiçbiri hüküm değil, ancak örüntü açık: Ahlaki ideal ve birikimin altyapısı olan şey aynı kelime, aile.
Zengin’e göre devlet, cinsellik ve aileye dair norm ve değerler belirleyerek yurttaşların özel yaşamını kendi iktidar alanına katar; bu yüzden evlilik, çocuk büyütme ve cinsel yaşam gibi mahrem alanları devletten bağımsız düşünmek mümkün değil.² Bu ilişkiyi devletin mahremiyeti ile kurduğu “derin ittifak” şeklinde adlandırır. Mahremiyet burada korunan bir alan olmaktan çok, yönetilen bir alandır. Cooper’a göre ise, 1960’ların özgürleşme hareketleri insanların geçim güvencesinin evliliğe ve erkeğin evi geçindirdiği aile modeline bağlı olmasına itiraz etti. Buna karşı neoliberaller ile yeni toplumsal muhafazakârlar, geçim ve bakım sorumluluğunu yeniden aileye yükleyen politikalarda ortaklaştı. ABD’de sosyal yardım sistemi de bu doğrultuda değişti. Yoksulluğu kamusal kaynaklarla azaltmak yerine, aile üyelerinin birbirine maddi destek verip vermediğini denetleyen ve onları bu desteği sağlamaya zorlayan bir yapıya yöneldi. Devletin üstlenmediği geçim ve bakım yükünü ailelerin karşılaması beklendi.³ Böylece “kutsal aile”, ekonomik krizin maliyetini üstlenen bir yapı hâline geldi. Peki bu yük aile içinde kimin üzerine bırakılıyor; evde ve ülkede emek ile servet nasıl paylaşılıyor?
Kaybedilen birikim, ödenemeyen kira ve paylaşılmayan bakım yükü evin içinde, kadının zamanıyla ve emeğiyle karşılanır. Sermayenin hesabında görünmeyen, yer almayan kalem ücretsiz emekle böylece kapanmış olur. Örneğin, nafaka karşıtı söylem kadını başkasının parasıyla yaşayan biri olarak resmetmekte. Peki o “başkasının parası” kazanılırken evde ne oldu? Yemeği kim yaptı? Çocuğa, hastaya, yaşlıya kim baktı? Kim işinden ayrıldı, kim daha düşük ücretli bir işe razı oldu? Diğer taraftan da kadının karşılıksız emeği, erkeğin ücretli çalışabileceği zamanı yaratmış oldu. Tüm gelir onun hesabına yatınca bütün hikâye onun başarısı sayıldı. Kadının yılları ise aile sevgisi hanesine yazıldı. Muhasebe ne kadar da pratik.
Bu tartışma havada değil. Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026’da Medeni Kanun’un 175. maddesindeki yoksulluk nafakasına ilişkin “süresiz olarak” ibaresini iptal etti; karar 30 Eylül’de Resmî Gazete’de yayımlandı ve AKP’nin 13. Yargı Paketi’nde nafakaya süre sınırı getirecek bir düzenleme hazırlandığı bildirildi.⁴ Birikim eridiğinde kira, gıda ve bakım ihtiyaçları ortadan kalkmıyor. Hanenin azalan kaynaklarla ayakta tutulması gerekiyor ve bu yük kadınlara bırakıldığında parasal kayıp daha fazla ücretsiz emeğe dönüşüyor. Evlilik boyunca bakım yükünü taşıyan kadının gelir kaybı ve ekonomik bağımlılığı boşanmayla birlikte sona ermiyor. Buna rağmen nafaka karşıtı söylem, geçim talebini haksız bir kazanç gibi sunuyor. Yani kadının emeği aileye ait, gelir erkeğe ait, yoksulluk da boşandıktan sonra kadının şahsi meselesi. Oldukça kullanışlı bir paylaşım.
Seçici Seferberlik: Ahlaki Panik Kime, Nasıl?
Buraya kadar iki ayrı ahlak biçimi gördük; zenginin kazancında vicdana, kadın ve lubunyaların emeği ve bedeninde cezaya başvuran bir ahlak. Stanley Cohen’in ahlaki panik kavramı, bu seçiciliği anlamaya yardımcı oluyor. Kavramı Türkçe baskıya yazdığı takdimde özetleyen Geçgin’e göre ahlaki panik, polis, mahkemeler ve politikacılar gibi resmi güçlerle medyanın belirli kişi, grup veya olaylara gösterdiği ilginin kamuoyunda “aşırı ve abartılı bir şekilde tepkiye dönüştürülmesine” işaret eder. ⁵ Bu kişi ve gruplar “toplumsal düzene ve ahlaki değerlere karşı tehlikeli” diyerek etiketlenir. Toplumsal kaygı belirli kişilerin veya grupların üzerinde yoğunlaştırılır. Bu kişiler çok daha geniş bir bozulmanın günah keçisi hâline getirilir. Medya, siyasetçiler ve yetkililer aynı tehdit anlatısını tekrarladıkça, zaten toplumun bir kesimi tarafından şiddete açık hâle gelmiş kadın ve LGBTİ+’lara sert müdahale olağan görünmeye başlar. Burada herkesin gerçekten paniğe kapılması gerekmez. Hedef alınan grubun haklarının askıya alınmasına yeterince insanın razı olması yeterlidir.
Kadın cinayetlerinin artması, LGBTİ+ derneklerine ve seks işçilerine gözaltı operasyonlarının ve tutuklamaların artması ve “fuhuş çetelerine yapılan operasyonlar” şeklinde adlandırılması neden şimdi ve neden bu kadar sert? Bu mekanizmanın iktidar açısından işlevi sorusu karşımıza çıkıyor. Tehdit ile tepki arasındaki orantısızlık da “yer değiştirme” göstergesi olarak okunabilir.⁶ Dolayısıyla, basın yoluyla yaratılan ahlaki panik ile ekonomik ve siyasi krizlerin zeminleri üst üste biner.⁷ İki erkeğin dansı ile üç yıla kadar hapis istemi arasındaki orantısızlık, tam da böyle bir yer değiştirmenin göstergesi.
Yer değiştirme fikri kolayca “krizden dikkat dağıtma”ya indirgenebilir. Toplumsal cinsiyet meseleleri “gerçek” siyasetin dışındaymış gibi tartışılabilir. Burada bir uyarı gerekiyor; kadın hakları zaten uzun yıllar kültürel ya da kimlik meseleleri olarak geçiştirildi, oysa kriz anlarında en büyük harekete geçirici faktörlerden biri de olageldi. Toplumsal cinsiyet, günümüz siyasetinin tam kalbinde durmaktadır. Değerler için mücadele de ekonomik çatışmaların üstünü örten bir perdeye indirgenemez.⁸ Bu, hem ahlakçı baskının krizden eski olduğunu hem de krizden sonra daha işlevli hâle geldiğini görmemizi sağlar.
Öte yandan, ahlaki dilin iktidarın kendi krizinde nasıl çalıştığını Yılmaz’ın bir inkar aracı olarak tarif ettiği bir kaymada görüyoruz, ekonomik sorunlar dini-ahlaki bir söyleme tercüme ediliyor. Üstüne üstlük fon yolsuzluğunda, yönetim kurulu başkanları ve üyeleri tutuklanan Tera, Pusula, Hedef ve Atlas Portföy’e ait yatırım fonlarına İslami finans ilkelerine uygunluk onayı verildiği açıklanıyor. Paraları araklayan kişilerin ismi kurumdan çıkarılınca kurumlar insani değerlere sahip oluveriyor. Bu söylem, meseleyi kamusal ve hukuki alandan çıkarıp vicdanın alanına taşıyor ve bireylerin ahlaki yetersizliğine indirgeniyor. Şu noktayı defaatle vurgulamak gerekir: Aynı ahlak iki ayrı biçimde de çalışıyor. Milyarları aşan kazançta ahlak vicdan ve iadeye, iki erkeğin dansında ahlak ceza hukukuna bağlanıyor. Hangi kazancın “nefsine yenilmek” sayılacağına, hangisinin sayılmayacağına karar veren de iktidarın kendisi oluyor.⁹
Ekonomik adalet talebini “gerçek sorunları konuşalım” diyerek LGBTİ+ haklarından ayırmak, tutuklanan seks işçileri için ses çıkarmamak, iktidarın kurduğu önem sırasını yeniden üretir. Yurttaşların güvenliği barınma, gelir, bakım ihtiyaçlarını karşılama ve şiddetten uzak yaşama imkânı ile ölçülür. Mesele, herkesin güvenliğinin hangi koşullarda sağlanacağıdır. Bugün iktidarın yaratmaya çalıştığı güvenlik krizi ve ahlaki panik, hangi ailenin korunacağı hangi topluluğun dağıtılacağı sorusunun yanıtı da bizim bu saldırıları nasıl ele alacağımıza içkin.
*1986’da Turgut Özal iktidarı döneminde kurulmuş olan, fakir fukaraya verilen yardım fonunun halk arasındaki ismi “fak fuk fon”dan türetilmiştir.
Dipnot:
- http://Yılmaz, E. (2026). AKP Devletinin Ekonomi Politiği. https://ensarylmaz.substack.com/p/akp-devletinin-ekonomi-politigi
- http://Zengin, A. (2011). İktidarın mahremiyeti: İstanbul’da hayat kadınları, seks işçiliği ve şiddet. Metis Yayınları.
- http://Cooper, M. (2017). Family values: Between neoliberalism and the new social conservatism. Zone Books.
- http://Haber Merkezi, “Süresiz nafakayı iptal eden karar Resmi Gazete’de yayımlandı”, BirGün, 30 Eylül 2026, https://www.birgun.net/haber/suresiz-nafakayi-iptal-eden-karar-resmi-gazete-de-yayimlandi-737716.
- http://Geçgin, E. (2019). Takdim: Ahlaki panik sosyolojisinin imkânı. S. Cohen, Halk düşmanları ve ahlaki panikler (D. Türker, Çev., ss. 7–23) içinde. Heretik Yayınları.
- http://Hall, S., Critcher, C., Jefferson, T., Clarke, J., & Roberts, B. (1978). Policing the crisis: Mugging, the state, and law and order. Macmillan.
- http://Geçgin, E. (2019). Takdim: Ahlaki panik sosyolojisinin imkânı.
- http://Graff, A., & Korolczuk, E. (2022). Anti-gender politics in the populist moment. Routledge.
- http://Yılmaz, E. (2026). AKP Devletinin Ekonomi Politiği.
Kaynakça
Cooper, M. (2017). Family values: Between neoliberalism and the new social conservatism. Zone Books.
Geçgin, E. (2019). Takdim: Ahlaki panik sosyolojisinin imkânı. S. Cohen, Halk düşmanları ve ahlaki panikler (D. Türker, Çev., ss. 7–23) içinde. Heretik Yayınları.
Graff, A., & Korolczuk, E. (2022). Anti-gender politics in the populist moment. Routledge.
Hall, S., Critcher, C., Jefferson, T., Clarke, J., & Roberts, B. (1978). Policing the crisis: Mugging, the state, and law and order. Macmillan.
Yılmaz, E. (2026). AKP Devletinin Ekonomi Politiği. https://ensarylmaz.substack.com/p/akp-devletinin-ekonomi-politigi
Zengin, A. (2011). İktidarın mahremiyeti: İstanbul’da hayat kadınları, seks işçiliği ve şiddet. Metis Yayınları.
İnternet Kaynakçası
13 soruda fon vurgunu: Para kimde kaldı, hesabı kim verecek?: https://haber.sol.org.tr/haber/13-soruda-fon-vurgunu-para-kimde-kaldi-hesabi-kim-verecek-415664 (Erişim tarihi: 02/11/2026)

